دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی

نقش مدیریت اطلاعات در تحول علوم انسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه اشاعه اطلاعات و تبادل دانش، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم

10.22091/phih.2026.4287

چکیده

در گذشته، دسترسی به منابع اطلاعاتی و دانش علمی در علوم انسانی، از طریق کتابخانه‌ها و مجموعه‌های چاپی انجام می‌شد. باظهور اینترنت و فناوری‌های اطلاعاتی، امکان دسترسی سریع و آسان به اطلاعات علمی و منابع مختلف فراهم شد. همچنین، ابزارها و سرویس‌های مدیریت اطلاعات مانند مدیریت مراجع و نرم‌افزارهای مدیریت مقالات به وجود آمدند که کمک می‌کنند تا دسترسی آسان‌تر شود و فرایند تولید علمی بهبود یابد.
علوم انسانی، با مدیریت اطلاعات، تحولات قابل‌توجهی را تجربه کرده است. علوم انسانی، به‌عنوان حوزه‌ای از دانش که به مطالعه انسان و جوامع انسانی می‌پردازد، نقشی اساسی در توسعه و پیشرفت جامعه ایفا می‌کند. در جوامع اسلامی نیز، علوم انسانی اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند در تحقق اهداف و آرمان‌های اسلامی نقشی مهم ایفا کند. تحول در علوم انسانی، به‌معنای تغییر و دگرگونی در ماهیت، محتوا و روش‌های این علوم است. این تحول، باید باتوجه‌به نیازهای جامعه و ارزش‌های اسلامی صورت گیرد.
این مقاله به بررسی تأثیر فناوری‌های اطلاعاتی در عملکرد پژوهشگران و افراد متخصص در علوم انسانی، نقش مدیریت داده‌ها و اطلاعات در فرایند تحقیق و تغییرات در روش‌ها و رویکردهای تحقیقاتی در این حوزه می‌پردازد. همچنین، اثرات این تحولات بر بهره‌برداری از دانش و پیشرفت علمی در علوم انسانی و تحقق علوم انسانی-اسلامی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

اخوان‌الصفا. بی‌تا. رسائل اخوان‌الصفا. تحقیق عارف تأمر. ج 1. بی‌جا.
امزیان، محمد محمد. ۱۳۸۰. روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات‌گرایی تا هنجارگرایی. ترجمه عبدالقادر سواری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باقری، خسرو. ۱۳۸۲. هویت علم دینی: نگاهی معرفت‌شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بستان، حسین. ۱۳۹۲. گامی به سوی علم دینی (2): روش بهره‌گیری از متون دینی در علوم اجتماعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بستان، حسین، و همکاران. ۱۳۹۱. گامی به سوی علم دینی (1): ساختار علم تجربی و امکان علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 ص 55.
سادات فخر، سیدعلی. 1398. «مدیریت اطلاعات و علم‌سنجی پیش‌نیاز تمدن سازی نوین اسلامی». مدیریت دانش اسلامی، 1(1): 113-128.
علی‌پور، مهدی و سیدحمیدرضا حسنی. ۱۳۹۰. پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
علیخانی، محمدحسین؛ شیخ‌العراقین‌زاده، حسن. 1398. «نقش سازماندهی اطلاعات در تحقق تمدن اسلامی». مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2(2): 59-92.
قلی‌پور، حسین و علیرضا چیت‌سازیان. 1396. «ابعاد و مؤلفه‌های تحول در علوم انسانی در اندیشه مقام معظم رهبری». راهبرد فرهنگ، (37): 97-124.
گلشنی، مهدی. ۱۴۰۲. از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
Adamu, R., & Mahdi, A. 2023. The Impact of Information Technology on Muslim Society. Conference Paper.
Saraçoğlu, T. N. 2022. Dijital Beşerî Bilimler Bağlamında İlahiyat/İslâmî İlimler [Islamic Studies in the Context of Digital Humanities]. İslam Tetkikleri Dergisi-Journal of Islamic Review, 12(2), 845-891. https://doi.org/10.26650/iuitd.2022.1123964
Sheikh Khairudin, S. M. H., & Mohammad, M. A. 2021. The Role of Information Technology on the Muslim Community in the Era of Globalization and Digitalization. Journal of Information Technology Management, 13(3), 178-186. doi: 10.22059/jitm.2021.83236