دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی

مرجعیت علمی ایران در زمینه علوم انسانی اسلامی؛ چرا و چگونه؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.22091/phih.2026.14368.1004

چکیده

یکی از مأموریت‌های شورای عالی انقلاب اسلامی در گام اول انقلاب، تحول، ارتقا و تعالی علوم انسانی و دست‌یابی به علوم انسانی اسلامی بوده است. بدین منظور در گام اول انقلاب مراکز متعدد فرهنگی، آموزشی، پژوهشی و سیاست‌گذاری تأسیس گردید و با فعالیت‌های آن‌ها، ادبیاتی غنی حول این مسئله پدید آمد. باتوجه‌به تأکیدات رهبر انقلاب در ارتباط با مرجعیت علمی در زمینه علوم انسانی اسلامی در عرصه بین‌المللی، و درج این هدف در افق سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، از شورای عالی انقلاب فرهنگی انتظار می‌رود در گام دوم انقلاب، ضمن مطالعه آسیب‌شناسانه این مراکز و اقدامات و دستاودهای آن‌ها، با عطف توجه به مفاهیم، نظریه‌ها و روش‌های حکمرانی متعالی، ظرفیت‌های متنوع مراکز متعدد فعال در زمینه علوم انسانی اسلامی را بسیج نماید و بستر لازم را برای کسب مرجعیت علمی در زمینه علوم انسانی اسلامی در گام دوم انقلاب فراهم آورد تا مقدمه‌ای شود برای گسترش دیپلماسی علمی و دست‌یابی به مرجعیت علمی در سایر علوم و درنهایت دست‌یابی به تمدن نوین اسلامی، که هریک از این‌ها از دغدغه‌های رهبر انقلاب می‌باشد. مقاله حاضر پس از اشاره به چرایی مرجعیت علمی در زمینه علوم انسانی اسلامی، برای دست‌یابی به این هدف، با در نظر گرفتن سناریو خوش‌بینانه، یک اقدام محوری و بنیادی (برگزاری همایش بین‌المللی با عنوان «علوم انسانی اسلامی؛ گذشته، حال و آینده») و چند اقدام خرد (تأسیس خبرگزاری و نشریه بین‌المللی، رصد اقدامات انجام‌شده، صندوق مالی بین‌المللی در ارتباط با علوم انسانی اسلامی) را پیشنهاد کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آذربایجانی، مسعود و حمید رفیعی هنر. 1402. «روان‌شناسی اسلامی در ایران، گذشته، حال و آینده». پژوهشنامه روان‌شناسی اسلامی، ۹(۱۸).
خامنه‌ای، سیدعلی. 1398. «بیانات در دیدار بسیجیان». 6/9/1398، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=44267
خامنه‌ای، سیدعلی. 1399 الف. «سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ویکمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)». 14/3/1399، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=45814
خامنه‌ای، سیدعلی. 1399 ب. «بیانات در سخنرانی تلویزیونی در سال‌روز قیام ۱۹ دی». 19/10/1399، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47066
خامنه‌ای، سیدعلی. 1400. «بیانات در ارتباط تصویری با مردم آذربایجان شرقی». ((28/11/1400)، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=49633
خامنه‌ای، سیدعلی. 1368. «بیانات در دیدار اعضاء بنیاد دایره‌المعارف اسلامی». https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2208
خامنه‌ای، سید‌علی. 1382. «سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404». 12/8/1382، https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9034
خامنه‌ای، سید‌علی 1384. «بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق (علیه‌السّلام)» 29/10/1384، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3328
خامنه‌ای، سید‌علی. 1392. «سیاست‌های کلی علم و فناوری»، 29/6/1392، https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27599
خامنه‌ای، سیدعلی. 1395. «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان». 12/4/1395، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=33694
خامنه‌ای، سید علی. 1397. «بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی». https://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=44367
خامنه‌ای، سیدعلی. 1400. «بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی». 26/8/1400، https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=49002
خامنه‌ای، سید‌علی. 1401 الف. «بیانات در دیدار اعضای اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا». 12/10/1401، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51764
خامنه‌ای، سید‌علی. 1401 ب. «بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی». 15/9/1401، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51490
خامنه‌ای، سید‌علی. 1401 ج. «بیانات در دیدار کارآفرینان، تولیدکنندگان و دانش‌بنیان‌ها». 10/11/1401، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51840
خامنه‌ای، سیدعلی. 1401 د. «بیانات در دیدار مردم قم». 19/10/1401، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51707
خامنه‌ای، سیدعلی. 1401 ه. «بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح». 11/7/1401، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51048
خامنه‌ای، سیدعلی. 1402. «بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی». 25/1/1402، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=54139
خامنه‌ای، سیدعلی. 1403. «بیانات در دیدار رمضانی دانشجویان». 19/1/1403، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=56000
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران. 1409. رشد ایران اسلامی در تولید علم؛ سهم علوم انسانی اندک است، https://www.irna.ir/news/85345236/
رودی، کمیل. 1389. دانشگاه و مرجعیت علمی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
سیدجوادین، سیدرضا و همکاران. 1391. «مفهوم‌پردازی مرجعیت علمی در نظام آموزش عالی». پژوهش در نظام‌های آموزشی. ۶(۱۶).
شورای عالی انقلاب فرهنگی. 1389. سند نقشه جامع علمی کشور.
صبوری، علی‌اکبر. 1402. آموزش عالی، توسعه علمی و مرجعیت علمی. تهران: دانشگاه تهران.
عبدالحسین‌زاده، محمد و همکاران. 1394. «تدوین مدل نظام‌مند مرجعیت علمی در جمهوری اسلامی ایران، براساس بیانات مقام معظم رهبری». مطالعات راهبردی بسیج. ۱۸(۶۸).
قلی‌پور، حسین. 1399. ساخت دانشگاه در افق مرجعیت علمی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
لطیفی، میثم و همکاران. 1397. «استخراج و اولویت‌بندی راهبردهای نیل به مرجعیت علمی ج.ا.ا.». راهبرد. ۲۷(۸۶).
موحد ابطحی، سیدمحمدتقی. 1401. درآمدی بر ایده علوم انسانی اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. 1399. «جایگاه علمی ایران در WOST (1399)»، https://isc.ac/fa/grid/106
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. 1402. «صعود ۳۵ پله‌ای رتبه تولید علم ایران در سال‌های پس از انقلاب اسلامی». https://isc.ac/fa/news/2223/
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. 1403. «جایگاه علمی ایران در WOST (1403)». https://isc.ac/fa/grid/214/
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. 1388. سند تحول راهبردی علم و فناوری کشور.
Stenberg, Leif. 1996. The Islamization of Science. Four Muslim Positions Developing an Islamic Modernity, Stockholm: Almqvist & Wiksell International.
Stenmark, M. 2005. "A Religiously Partisan Science", Theology and Scince, 3(1).