دوفصلنامه فلسفه علوم انسانی اسلامی

حکمرانی مطلوب اسلامی از منظر فلسفه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی (با تمرکز بر کتاب اخلاق ناصری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف و علوم انسانی دانشگاه امیرکبیر

10.22091/phih.2026.4282

چکیده

فلسفه سیاسی اسلامی ظرفیت‌های قابل‌توجهی در حوزه حکمرانی اسلامی دارد. سؤال اصلی این نوشتار، تبیین ظرفیت‌های موجود در فلسفه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی درباره حکمرانی مطلوب اسلامی است. فرضیه تحقیق حاضر این است که فلسفه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی، به‌خصوص در کتاب اخلاق ناصری، به حکمرانی مطلوب توجه دارد و باتوجه‌به اینکه ناظر به الگوی حکمرانی در اسلام است، تمایز جدی، به‌خصوص از حیث مبانی با فلسفه سیاسی غربی داشته و می‌تواند برخی مشکلات جامعه معاصر ایران در حوزه نظر و عمل را حل‌وفصل کند. پژوهش حاضر با تمرکز بر فلسفه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی، دیدگاه وی دراین‌باره را به‌دست خواهد داد. روش تحقیق نیز به این صورت است که شاخص‌های مورد نظر در حکمرانی، در فلسفه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی احصا و مورد توجه و تحلیل قرار خواهد گرفت. از یافته‌های تحقیق می‌توان به محورهایی چون: عدالت، محبت، عقلانیت فلسفی، جامعه و نهادهای اجتماعی، صداقت، مسئولیت‌پذیری و ... اشاره کرد. معرفی درست و کاربست صحیح یافته‌های تحقیق ازسوی حکمرانان، می‌تواند ضمن غلبه بر برخی چالش‌ها در عرصه حکمرانی، باعث تقویت و تداوم انقلاب اسلامی بر مبنای فلسفه سیاسی اسلامی شود.

کلیدواژه‌ها

بور، مارک. ۱۳۹۷. حکمرانی: مقدمه‌ای بسیار کوتاه. ترجمه عرفان مصلح و زهره کریم‌میان. تهران: کرگدن.
حسینی تاش، سیدعلی و قادرعلی واثق. ۱۳۹۳. «حکمرانی خوب و ارائه حکمرانی شایسته: بررسی و شاخص‌های این دو از دیدگاه امیرالمؤمنین علی (ع)». اسلام و پژوهش‌های مدیریتی. (۸).
خمینی، سیدروح‌الله. ۱۳۷۰. صحیفه نور. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
داوری اردکانی، رضا. بی‌تا. «فلسفه ما راهنمای حکمرانی نبوده است». وب‌سایت داوری اردکانی.
رضوی، سیدابوالفضل. ۱۳۸۹. «طبقات اجتماعی در نظرگاه خواجه نصیرالدین طوسی». جستارهایی در فلسفه و کلام. (۲).
شادمان، اعظم. ۱۳۸۸. «عقل و عقلانیت در تفکر و آثار خواجه نصیرالدین طوسی». معرفت. ۱۴۰.
شریف‌زاده، فتاح و رحمت‌الله قلی‌پور. ۱۳۸۲. «حکمرانی خوب و نقش دولت». فرهنگ مدیریت. (4).
صدرا، علیرضا. ۱۳۹۳. «حکمتِ حکمت مدنی». فصلنامه حکمت اسلامی. (۳).
طوسی، خواجه نصیرالدین. ۱۳۷۳. اخلاق ناصری. تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: انتشارات خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین. ۱۳۹۴. تلخیص المحصل. حسن انصاری. تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
لک‌زایی، نجف. ۱۳۹۰. درآمدی بر مستندات قرآنی فلسفه سیاسی امام خمینی، قم: بوستان کتاب.
لک‌زایی، نجف. ۱۴۰۰. «سخنرانی در نشست علمی حکمرانی و سیاست‌گذاری از دیدگاه امام خمینی». قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
لک‌زایی، نجف. ۱۳۹۶. اندیشه سیاسی امام خمینی. قم: دانشگاه باقرالعلوم (ع) و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
مدرسه حکمرانی شهید بهشتی. بی‌تا. «تعاریف و مفاهیم حکمرانی». بی‌جا.
موسوی، سیدمحمد. ۱۳۹۶. «عدالت، کارویژه دولت در اندیشه خواجه نصیر». روزنامه فرهیختگان، ش 2445.
میراحمدی، منصور. ۱۳۸۱. آزادی در فلسفه سیاسی اسلام. قم: بوستان کتاب.
نوروزی، محمدجواد. ۱۴۰۰. «سخنرانی در نشست علمی حکمرانی و سیاست‌گذاری از دیدگاه امام خمینی». قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
واعظی، احمد. ۱۳۹۵. درآمدی بر فلسفه سیاسی اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
یثربی، سیدیحیی. ۱۳۹۲. «آیا اخلاق ناصری برای دوران حاضر کارآمد است؟» پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران. کد مطلب: 27526.
یزدانی مقدم، احمدرضا. ۱۳۹۲. «عقل و وحی در اندیشه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی. سیاست متعالیه. (2).
یوسفی راد، مرتضی. ۱۳۹۹. چیستی فلسفه سیاسی مشاء. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.